Fransız İzlenimcilik (French Impressionism) non-narrative avant-garde akımlar ile oluşmuş, yenilikçi sinema dilini ana akıma taşıyan narrative avant-garde bir akımdır. Avant-garde akımlarda geliştirilen sinema teknikleri izlenimciliğin öykü içeren yapısı ile Fransa’da geniş izleyici kitlelerine taşınmıştır.

Fransız İzlenimciliği 1870 ve 1880'lerde ortaya çıkan bir sanat akımıydı. Bu akımda eser veren sanatçılar tasvirlerinde gerçeklikten uzaklaşarak algılanmasını istedikleri duyguya uygun şekilde tasvir ve anlatımlarda bulundu. Kısacası ortada gerçeklerin betimlemesi yerine sanat severde oluşması istenen duyguya uygun bir betimleme vardı. Akım zaman içerisinde sinema da dahil olmak üzere birçok sanat disiplininde kendine yer buldu. Impressionism (izlenimcilik) kelimesi bu tasvir ve anlatım yönteminin sanat disiplinlerindeki betimlemesi için kullanılır.

Impression, Sunrise - Claude Monet

Fransa'da 19. yy sonu ve 20. yy başında çok sayıda farklı sinema akımı vardı. Cinema of Attractions ve Film d'Art en fazla ön plana çıkan iki akımdı. Özellikle Film d'Art ile birlikte sinema, Fransa’da tam olarak endüstriye dönüştü. Pathé, Gaumont gibi dünyanın en büyük stüdyoları ve ayrıca dünyanın en önemli sinema salonlarından bazıları Fransa'daydı. Ana akımların yanında birçok avant-garde akım da Fransız sinemasında kendine yer buldu. Film d'Art’ın yarattığı finansal ekosistemin paralelinde avant-garde sinema da yükselişteydi. Avant-garde sinema Hollywood sinemasının karşısında, tüm Avrupa'da yükselişte olmasına rağmen Fransa’daki çeşitlilik diğer ülkelere göre daha fazlaydı. Fransa’da Sürrealizm, Dada, Cinema Pure gibi non-narrative (anlatısal olmayan) avant-garde akımlarda çekilen bir çok film vardı. Avant-garde akımlar ana akım değildi, çok geniş izleyici kitleleri ve dağıtım ağları, büyük prodüksiyon bütçeleri yoktu fakat sinema için kritiklerdi. Avant-garde akımlar sinemanın deneysel tecrübesinin biriktiği bir alandı. Bu alanda eser verenler, ana akım içerisinde yer alamayan, yer almak istemeyen veya ana akımı değiştirmek isteyen sinemacılardı; Abel Gance, Jean Epstein, Marcel L'Herbier ve diğerleri. Avant-garde sinema ile kamera hareketi, şekil, ışık, ritim, kadraj, öykü gibi sinema bileşenlerini o döneme kadar görülmedik şekilde değişti. Filmler içerisinde sinema bileşenleri ileri seviyede manipüle edildi, filmden çıkarıldı veya filmin ana öğesi haline getirildi. Bunlar estetik bir sinema dili oluşturma motivasyonu içerisinde gerçekleşti. Zamanla avant-garde sinema içerisinde Sürrealist Cinema, Dada Film, Cinema Pure gibi non-narrative akımların teknikleri ana akıma da aktarıldı. Bu aktarımda İzlenimcilik, narrative (anlatısal) yapısı ile önemli rol oynadı.

1. Dünya Savaşı batı cephesi - Fransa Birinci Dünya savaşı öncesi ve sonrasında diğer Avrupa ülkelerine benzer şekilde Fransa’da da sinemacılar devlet tarafından savaş hattında görevlendirildi. Sinemacılar ve sinema ekipmanları savaş alanında belgeleme amacıyla kullanıldı. Bu Fransa için sinema endüstrisinin durması anlamına geliyordu. Ekipman işinden gelerek dünyanın en büyük yapım firmalarından birisi haline dönüşen Pathé ile en büyük rakibi, Gaumont, 1. Dünya Savaşı’ndan önemli şekilde etkilendi. Pathé ve Gaumont’un elinde, özellikle Film d'Art için kurdukları büyük sinema salonları vardı. Film üretiminin, 1. Dünya Savaşı’na kaydırılan ekip ve ekipmanlardan dolayı azalması, sinema salonlarının boş kalmasına sebep oldu. Oluşan film açığı Hollywood filmlerine geniş bir gösterim alanı açtı. Savaş sırasında ve sonrasında Hollywood filmleri Fransız filmlerine göre çok daha fazla izlendi. Kendi sinemalarında yer bulamayan Fransız sinemacıların birçoğu, filmlerini Hollywood filmlerine benzetmeye başladı. Bu durum sadece Fransa’da değil sineması olan tüm Avrupa ülkelerinde yaşandı.

Fransız sineması; Hollywood sinemasının yayılmacı politikası, sinemayı sermayenin etkisi altına sokan Film d'Art akımı, 1. Dünya Savaşı gibi bir çok olumsuzluktan etkilendi. Her şeye rağmen bazı firmalar sanatsal motivasyonunu kaybetmemiş Abel Gance, Louis Delluc, Germaine Dulac, Marcel L'Herbier ve Jean Epstein gibi yenilikçi yönetmenleri desteklemeye devam etti. Bu yönetmenlerden bazıları tüm olumsuzluk ve engellere Fransız İzlenimcilik akımı ile cevap verdiler.

Abel Gance Yenilikçi yönetmenlerin öncesinde sinema özellikle Film d’Art akımının etkisinde tiyatronun veya edebiyatın bir uzantısına dönüştü. Sinemanın kabiliyetleri bir kenara bırakılıp tiyatro veya edebiyat eserleri filme alındı. Yenilikçi yönetmenler sinemanın kendinden beslenmesi ve tekniklerinin kendi içerisinde çıkması gerektiğini savundu. Gance, Delluc, Dulac, L'Herbier, Epstein ve hareketin diğer önde gelen yönetmeleri bu bakış açısını başta İzlenimcilik olmak üzere birçok avant-garde akım içerisinde pratiğe dökmeye başladı. Pathé ve Gaumont tarafından şekillendirilen Fransız sinema sektörü içerisinde avant-garde yapımların kendileri yer bulması oldukça zordu. Non-narrative avant-garde akımların ana akım filmlerin izleyici tarafından anlaşılması kolay değildi. Filmleri kısa sürelerine rağmen izleyebilmek, çaba gerektiriyordu. İzleyicinin en büyük alışkanlığı olan öykü, filmde yoktu. Çekimler deneysel oldukları için rahatsız edici olabiliyordu. İzleyici filmleri izleyemediği için non-narrative avant-garde filmlerin finanse edilmesi zordu. İzlenimci filmler, öykü barındıran yapıları ile avant-garde filmlerin ana akım izleyicisi tarafından izlenme oranını yükseltti. Böylece hem avant-garde yaklaşım izleyici ile buluştu hem de avant-garde filmler finanse edilmeye başlandı.

İzlenimcilik akımının ana döneminde birçok finansal sıkıntı vardı. Yönetmenler ana akım tarafından kabul görmeyen, avant-garde bir akım içerisinde üretmeye devam edebilmek için farklı fonlama yöntemleri geliştirdiler. Bazı izlenimci yönetmenler zamanlarını avant-garde projeler ve daha kâr odaklı filmler arasında bölüştürme şansına sahipti. Örneğin kariyerinin çoğunu geleneksel dramalar yaparak geçiren Germaine Dulac, La souriante Madame Beudet (The Smiling Madame Beudet) (1923) ve Gossette (1923) dahil olmak üzere bazı önemli izlenimci filmler yaptı. Benzer şekilde, izlenimciliğin önemli yönetmenlerinden Jean Epstein birçok kostüm filmi yönetti. Jacques Feyder, 1920'lerde ticari açıdan başarılı Fransız yönetmenler arasındaydı ve bunun yanında çok önemli izlenimci filmler de çekmeyi başardı. Abel Gance 1911’de senarist olarak başladığını kariyerine, ilk izlenimci filmine 1918 yılında imza atarak devam etti. Sonrasında kendi yapım şirketini kurarak daha fazla izlenimci film çekme şansını yakaladı. Bazı yönetmenler ise kendi şirketlerini kurarak izlenimci filmler üretmeye devam etti. Pathé için yaptığı başarılı işlerden sonra Gance, 1919'da Films Abel Gance'i kurdu. 1922'de Marcel L'Herbier, Gaumont ile Don Juan et Faust (1922) konusunda yaşadığı bir anlaşmazlıktan sonra Cinegraphic'i kurdu. Bu firma, L' Herbier'in sonraki eserlerinin çoğunun yapımında rol aldı. Epstein, 1926'da Les Films Jean Epstein'ı kurdu. İzlenimcilik akımının en önemli filmlerinden bazılarını bu firma ile yaptı. Ana akım firmaların da izlenimci filmlere katkısı vardı. Théâtro-Film’i yaratan Gaumont, parasının çoğunu Louis Feuillade tarafından çekilen dizi filmlerden kazandı. Kazanılan bu paranın bir kısmını izlenimci yönetmenlerin filmlerine aktarıldı. Örneğin ilk çalışması Rose-France (1919) izlenimci bir film olan Marcel L'Herbier'in, bir grup filmi Gaumont tarafından hayata geçirildi. Para aktarılan filmler genel olarak ilgi görmedi. Fakat bu filmler avant-garde sinemanın ve sonuçta Fransız sinemasının yükselmesi için oldukça önemliydi. Başka bir firma ise Fransız asıllı olmamasına rağmen ilk yıllarında izlenimciliğe büyük katkılarda bulundu. Ekim devrimi ardından Sovyet Hükümeti’nin film endüstrisini kamulaştırmasından sonra Rusya’dan kaçan Rus yapım grubu Yermoliev, 1920'de Paris'e yerleşti. Yermoliev isimini, 1922'de Films Albatros olarak değiştirdi. Films Albatros popüler fanteziler ve melodramlar çekmesine rağmen bazı izlenimci filmlerin yapımını da üstlendi. Filmlerin finanse edilmesi konusunda bir başka kaynak ise ufak sinema kulüpleri kurmaktan geçiyordu. Kapalı gruplar içerisinde avant-garde film gösterimleri yapılarak bağımsız şekilde başarılı filmler çekebilen yönetmenler oldu. Fransız İzlenimcilik akımı kendi gelişimini sürdürürken başka akımlardan da etkilendi.

Sovyet ritmik rontaj örneği İzlenimcilik 1918'den 1922'ye kadar olan dönemde resimselcilik akımı, 1923'ten 1925'e kadar olan dönemde ise Sovyet Montaj sinemasının yükselişine paralel olarak Sovyet ritmik montajı etkisinde karakterize oldu.

Avant-garde özelliklerin ana akıma getirdiği yenilikçi yaklaşımın olumlu sonuçları, izlenimci film yapımcılarına filmlerinin Hollywood filmlerinin önüne geçeceği umudunu verdi. Bu motivasyon ile çok fazla finansal yük ve sorumluluğun altına girilerek filmler çekildi. Fakat genel olarak izlenimci filmler ile para kazanmak kolay değildi. İzleyici Hollywood filmlerini tercih ediyordu. İzlenimci filmler avant-garde bileşenleri sebebiyle genellikle zor anlaşılıyordu. Gişeden beklenilen başarının gelmemesi ekonomik olarak izlenimci yönetmen ve film yapımcılarını yıprattı. Savaş ekonomisinin etkisini devam ettirmesi de ekonomik zorluklardan bir tanesiydi. Bazı izlenimci film yapımcıları, ekonomik darboğazdan çıkabilmek için filmlerini daha fazla ana akıma yaklaştırdılar. Birçok yönetmen bağımsızlığından vazgeçti. Fakat bu da işe yaramadı. 1929'a gelindiğinde birçok yapımcı ve firma iflas etme noktasındaydı. Sesli filmin, sinemaya gelişi bu dönemde çok fazla şeyi etkiledi. İzlenimci sinemacılar duyguyu görsel anlatım tekniklerini kullanarak aktarmaya odaklanmıştı. Ses teknolojisinin sinemaya gelişi ile hiçbir görsel anlatım tekniğine gerek kalmadan duyguyu izleyiciye aktarabilmenin yolu açıldı. Bu durum genel olarak izlenimciliğin yöntemi ile çelişkiliydi. İzleyici her ne kadar izlenimci filmlere yaklaşımını zaman içerisinde iyileştirmiş olsa da sesli film izlemek yepyeni bir tecrübeydi. İzleyici izlenimci filmler yerine sesli filmi en iyi şekilde tecrübe edebileceği ana akım filmlere yönelmeyi tercih etti. Sesin sinemaya gelişi ile birlikte teknik ekip, ekipman ihtiyaçları oluştu. İş yükü ve süresi, prodüksiyonun her aşamasında arttı. Sonuç olarak film yapım maliyetleri de yükseldi. Fransız film endüstrisi finansal olarak daraldı ve izlenimciliğin de dahil olduğu avant-garde akımlar için harcama yapılmamaya başlandı. İzlenimci film yapımcıları ve şirketleri ya iflas ettiler ya da büyük firmalara satıldılar. Bu gelişmeler ile birlikte izlenimci filmlerin üretim adedi de oldukça azaldı.

İzlenimci teori ve izlenimci filmlerin temel amacı, eserle izleyici arasındaki duygu aktarımını karakterlerin beyanlarına veya çok belirgin beyan niteliğindeki oyunculuk performanslarına bırakmamaktı. Duygu aktarımı ve karakteri oluşturmak için sinemanın kabiliyetlerini kullanmak istiyorlardı. Filmler aktarması gereken duyguyu; kamerayı, ışığı, alan derinliğini, zaman-mekan kaymalarını, efektleri, montajı diğer teknikleri başarılı şekilde kullanarak aktardı. David Bordwell, İzlenimcilik akımında kullanılan teknikler aşağıdaki şekilde sınıflandırılmıştır.

1.1. Kamera mesafesi: Yakın çekim (sinekdoş, sembol ya da öznel görüntü olarak). 1.2. Kamera açısı (yüksek ya da alçak). 1.3. Kamera hareketi (konudan bağımsız, grafik etkiler için, görüş noktası).

2.1. Aydınlatma (tek kaynak, dışarıda olan eylemleri gösteren gölgeler, çeşitli aydınlatma durumları). 2.2. Dekor. 2.3. Figürlerin mekandaki düzeni ve hareketi.

3.1. Geçişler olarak. 3.2. Sihirli etkiler olarak. 3.3. Önemli detayları vurgulayıcı olarak. 3.4. Resimsel süsleme olarak. 3.5. Soyut anlamların iletileri olarak. 3.6. Nesnellik göstergeleri olarak (zihinsel görüntüler, yarı öznel görüntüler, optik öznelcilik).

4.1. Görüntüler arası zamansal ilişkiler (geriye dönüş veya fantezi). 4.2. Görüntüler arası mekansal ilişkiler (sentez, bakış/nesne, kesme). 4.3. Görüntüler arası ritmik ilişkiler. İzlenimcilik, Film d'Art gibi akımlara karşılık olarak çıktığı kadar Fransa ve tüm Avrupa’da çok hızlı şekilde yayılan Hollywood sinemasına karşı da bir çıkıştı. İzlenimci filmler olayları anlatmak kadar duyguları da aktarmayı önemsiyordu. Filmlerde olay örgüsünü ve öznelliği manipüle etmek, flashbackler kullanmak, anıları ve rüyalar öykünün parçası haline getirmek, optik tekniklere, özel efektlere ve kamera hareketlerine sıra dışı şekillerde yer vermek anlatımın ve duygu aktarımının önemli araçlarıydı. La souriante Madame Beudet (1923), neredeyse tamamen ana karakterin fantezi hayatından, donuk bir evlilikten hayali kaçışından oluşur.

La Roue - 1923 La Roue (1923)’da, Norma’nın görüntüsü ona aşık olan tren makinistin lokomotifinin dumani üzerine biner. L'argent (1928) L'Herbier'in kamerası devasa odalarda süzülür ardından ironik şekilde Paris borsasının kubbesinden kalabalığa doğru düşer. Bunlar ve çok daha fazlası sinemaya duygu aktarımı için önemli kazanımlar sağlamış tekniklerdi. Aktarılacak duyguya göre; plan sürelerinin ayarlanması, ekran oranları, kameranın şaryo deneyimini yaşatacak şekilde arabalar, raylar veya lokomotifler üzerinde hareket ettirilmesi, lens kullanımlarının çeşitlenmesi, filtrelerin veya çarpık çekimlerin, gölgelerin, karanlık alanların, net alan derinliğinin kullanılması impressionist filmlerin karakteristik yapısını oluşturdu. İzlenimci filmlerin alışılmadık teknikleri başarılı şekilde kullanmalarının en büyük sebebi avant-garde arka planlarıydı. Filmler avant-garde akımlarda uzun sürelerdir kullanılan ve geliştirilen teknikleri, öykü yapısı içerisinde kullandı. Bunu yaparken hem öykücülÜğe hem de avant-garde akımlara efektif şekilde fayda sağladı. İzlenimciliğin narrative avant-garde yapısı bir yandan Hollywood bir yandan Film d'Art filmleri arasında kalmış izleyicilerin kabul edebileceği şekilde gelişti. Sonuçta geniş şekilde kabul gören bir akım olarak sinema tarihinde yerini aldı.

İzlenimciliğin getirdiği devrimci yaklaşımlar, sinemada farklı eğilim ve akımın ortaya çıkmasına/şekillenmesine sebep oldu. Alman Dışavurumculuğu akımı, Kara Film (Film Noir), Sovyet Montaj sineması izlenimcilik sinemanın etkilerinin belirgin şekilde fark edildiği erken dönem sinema akımları arasında yerlerini aldı. İzlenimci teori zamanla tüm sinema için geçerlilik kazanan bir teori haline geldi. Alman Dışavurumcu filmciler Fransız İzlenimcilik teorisinin anlatım tekniklerinden çok fazla etkilendi. Anlatım tekniklerinin birçoğu Alman Dışavurumculuğuna taşındı ve geliştirilerek kullanılmaya devam etti.

Third Man - 1949 Alman Dışavurumculuğunun geliştirdiği bu teknikler daha sonra Amerika’ya Film Noir ile taşındı. Film Noir’in ardından gelen Neo Noir ve Future Noir ile diğer alt akımlar belirgin şekilde izlenimcilik teorisi ile şekillendi. İzlenimciliğin etkileri sinemada günümüze kadar gelen geniş bir etki yarattı. Sinemada, duygunun aktarım yöntemleri, karakterin benliğinin anlaşılması ile ilgili yöntemler kalıcı şekilde değişti.